شرایط تک نرخی شدن ارز

شرایط تک نرخی شدن ارز


چند سالی می شود که بازار ارز از چند نرخی بودن ارز رنج می برد و عامل بسیاری از نوسانات و جهش های نرخ ارز مربوط به چند نرخی بودن ارز است و بانک مرکزی به دنبال یکسان سازی نرخ ارز است و هر سال وعده ارز تک نرخی را می دهد اما در عمل تک نرخی شدن ارز محقق نمی شود. این در حالی است که عمده مشکلات بازار ارز نظیر گرانی دلار و جهش قیمت ارز به خاطر همین چند نرخی بودن ارز می باشد.

برخی از مسئولین اما نظر دارند که بانک مرکزی در صورتی می تواند ارز را تک نرخی کند که توانایی مدیریت بازار را داشته باشد. در حالی که بانک مرکزی نمی تواند نرخ ارز را ثابت نگه دارد و قیمت دلار به صورت ناگهانی جهش پیدا می کند چطور بانک مرکزی می خواهد ارز را تک نرخی کند. یکسان سازی نرخ ارز در گرو مدیریت بازار توسط بانک مرکزی است.

التهاب بازار با چند نرخی بودن ارز

بانک مرکزی سالیان زیادی است که به دنبال تک نرخی کردن ارز است و مدام شعار یکسان سازی نرخ ارز و ارز تک نرخی را می دهد اما تا این زمان این مهم محقق نشده است. با این اوصاف وضعیت آشفته بازار ارز نیز در زمان های مختلف ملتهب می شود و قیمت ها جهش پیدا می کنند. بسیاری از متخصصین اقتصادی باور دارند که یکسان سازی نرخ ارز چاره مشکل بازار است و تا زمانی که ارز در بازار تک نرخی نشود بازار ارز آرام نخواهد شد. مسئولین ارزی کشور نیز بر این نکات تاکید دارند اما به هر حال تا کنون ارز تک نرخی نشده است و در بازار ارز قیمت های مختلفی برای ارز و دلار وجود دارد.

چند نرخی بودن ارز عاملی برای افزایش تقاضا 

همین چند نرخی بودن ارز باعث می شود تقاضا برای دریافت دلار نیز بیشتر شود. در جهش اخیر نرخ ارز بسیاری از مردم برای دریافت سود و جلوگیری از کاهش ارزش سرمایه خود اقدام به خرید ارز کردند که همین افزایش ناگهانی تقاضا باعث گران شدن دلار شد. به عبارتی چند نرخی بودن ارز عامل افزایش تقاضا در بازار است. در چنین وضعیت حتی اگر دلالان هم فعالیت نداشته باشند مردم برای حفظ ارزش سرمایه خود وارد بازار ارز می شوند.

تک نرخی نشدن ارز با وجود تحریم ها

مسئولین بانک مرکزی اما می گویند شرایط تک نرخی شدن ارز برای بانک مرکزی محقق نشده و وضعیت اقتصادی کشور طوری است که امکان یکسان سازی نرخ ارز وجود ندارد. طبق قانون زمانی باید ارز تک نرخی شود که بانک مرکزی توانایی توزیع ارز و مدیریت بازار را داشته باشد. حال آنکه به خاطر تحریم ها منابع ارزی کشور در حدی نیست که با یکسان سازی نرخ ارز بتواند به تمام نیازهای ارزی کشور پاسخ دهد. 

کمبود منابع ارزی سد راه یکسان سازی نرخ ارز

دولت درگیر کمبود منابع ارزی است و همین باعث شده اختلاف نرخ ارز رسمی با نرخ بازاری بیشتر شود و هر چه زمان می گذرد این اختلاف بیشتر می شود. در وضعیتی که رونق اقتصادی وجود ندارد و تحریم ها نیز منابع ارزی کشور را کاهش داده به ناچار شاهد چنین وضعیتی هستیم که قیمت ارز رشد پیدا می کند. بانک مرکزی تلاش دارد قیمت ارز را کنترل کند اما در وضعیتی که نرخ ارز به صورت مصنوعی پایین نگه داشته شود بالاخره جهش پیدا می کند.

ضمن اینکه اجزای بازار سرمایه به یکدیگر مرتبط هستند و هر یک بر دیگری تاثیرگذار است. شاخص بورس، قیمت سکه، قیمت طلا و نرخ ارز به یکدیگر مرتبط هستند و باهم تعامل دارند. بانک مرکزی باید تمام این اجزا را مدیریت کند و مدیریت هر یک تلاش و زمان مجزا لازم دارد.

مقابله دلالان با یکسان سازی نرخ ارز

چند نرخی بودن ارز خود عامل ایجاد رانت و دلالی است. هم اکنون بازار ارز درگیر دخالت دلالان و سفته بازار کلان است که با رانت و رابطه خود قیمت ها را تغییر می دهند و از فرصت های این بازار به نفع خود استفاده می کنند. در حالی که بانک مرکزی به ظاهر توانایی مقابله با آنها و مدیریت بازار را ندارد و در نهایت این دلالان هستند که به سود خود می رسند و بازار را آشفته می کنند. بنابراین وجود دلالان و رانت خواران در بازار ارز سدی محکم در مقابل یکسان سازی نرخ ارز است. زیرا محل اصلی سود دلالان همین چند نرخی بودن ارز است و با تک نرخی شدن ارز سود آنها نیز از بین خواهد رفت و دست آنها از بازار ارز کوتاه خواهد شد.

چند نرخی بودن ارز عامل ایجاد بازار سیاه

بازار سیاه های موجود در بازار ارز که توسط دلالان خرد و کلان ایجاد شده است همه به خاطر چند نرخی بودن ارز است که باعث می شود دلالان برای دریافت سود ارز ارزان بخرند و در بازار سیاه خود با قیمت بالاتر بفروشند. در حقیقت یکی از مضرات چند نرخی بودن ارز همین بازار سیاه دلالان ارز است که با تک نرخی شدن ارز از بین خواهد رفت.