آشنایی با بازار ثانویه ارز

آشنایی با بازار ثانویه ارز


یکی از بحث های داغ این روزها بحث ارز و نرخ آن است که هر روز خبر ساز می شود. در کنار اخبار حوزه ارز نام بازار ثانویه ارز نیز به چشم می خورد که ممکن است این سوال را به وجود آورد که بازار ثانویه ارز چیست و در آن چه کاری انجام می شود؟ یا این که در این بازار چه نوع ارز های به فروش می رسد و قیمت آن نسبت به بازار چه تفاوتی دارد. برای دریافت پاسخ این سوالات با ما همراه باشید.

در این روزها که وضعیت اقتصادی کشور آشفته است و نرخ ارز و طلا بیشترین تاثیر را از این آشفتگی دریافت کرده اند دولت روش جدیدی را برای جلوگیری از نوسانات شدید نرخ ارز به کار گرفته است تا بتواند تا حدودی این جریان ضد اقتصادی را کنترل کند. روشی که دولت اجرا کرده راه اندازی بازار ثانویه ارز است که با هواشی زیادی همراه بوده است. اما باید دید در آینده این بازار چه تاثیری در قیمت ارز خواهد داشت و آیا می تواند نرخ ارز را کنترل کند و به بهبود وضعیت اقتصادی کشور کمک کند.

بازر ثانویه ارز چیست؟

بازار ثانویه ارز بازاری برای خرید و فروش ارز مربوط به واردات است. در این بازار خریداران و فروشندگان ارز با هم به مبادله می پردازند تا از نوسانات بازار آزاد و دلالان در امان باشند. قیمت ارز در این بازار بصورت رقابتی می باشد. یعنی صرافی های مختلف می توانند ارز خود را در این بازار ارائه کنند و تجار نیز می توانند نرخی را که برای آنها مناسب تر است انتخاب کند و در این حالت نوعی رقابت برای قیمت ارز بوجود می آید.

پس آشفتگی های رخ داده در بازار ارز و نرخ ارز در ابتدای سال دولت برای حل مشکلات موجود اقدام به راه اندازی بازار ثانویه ارز کرد و رسما ارز را چند نرخی کرد. تا پیش از این نرخ دلار که ارز اصلی معاملات اقتصادی است توسط بانک مرکزی ثابت به قیمت ۴۲۰۰ تومان تعیین شده بود که همین کار باعث ایجاد بازار سیاه توسط دلالان و افزایش شدید قیمت ارز و دلار شده بود. اما پس از مدتی بانک مرکزی این محدودیت قیمت را از روی دلار برداشت و قیمت آن را آزاد گذاشت. در نتیجه در چهار نرخ برای ارز در کشور تعیین شد. نرخ دولتی، نرخ ثانویه نیمه نیمه دولتی، نرخ ثانویه توافقی و نرخ آزاد که هر یک از این نرخ ها مربوط به بخشی از نیازهای کشور می باشد. در حقیقت دولت با این کار نوسانات نرخ ارز را محدود به بازار آزاد کرد و بازار ثانویه که مربوط به تخصیص ارز واردات است را از نوسانات شدید مصون کرد. این تصمیم بانک مرکزی تا حدودی توانست بازار ارز را مدیریت کند اما همچنان نرخ ارز در بازار آزاد حبابی است.

روش کار بازار ثانویه ارز به چه صورت است؟

همانطور که ذکر شد بازار ثانویه محلی برای معامله ارزی در کشور است که عرضه و تقاضا برای ارز ثانویه در این بازار پاسخ داده می شود. بانک مرکزی برای معاملات ارزی این بازار سامانه ای را با عنوان سامانه نیما راه اندازی کرد تا متقاضیان ارز ثانویه در این سامانه به معامله بپردازند. صرافی های عرضه کننده ارز با قیمت ثانویه و همچنین واردکنندگان و تجار نیازمند ارز با این قیمت می توانند در این سامانه وارد شوند و معاملات ارزی خود را انجام دهند. البته باید توجه داشت که برای فعالیت در این سامانه عرضه کننده و متقاضی باید از بانک مرکزی مجوز داشته باشند تا امکان معامله ارزی در بازار ثانویه ارز را پیدا کنند. ویژگی بازار ثانویه این است که تنها امکان خرید ارز توسط واردکنندگان وجود دارد و کسانی که قصد خروج سرمایه از کشور را دارند و یا می خواهند سرمایه خود را با تبدیل به دلار حفظ کنند امکان خرید در این بازار را ندارند. 

چند نرخ برای ارز دلار در کشور وجود دارد؟

در حال حاضر در کشور چهار نرخ برای دلار وجود دارد. اول نرخ دولتی که ۴۲۰۰ تومان است و برای کالاهای اساسی و حیاتی کشور مانند ارزاق عمومی مردم یا دارو و یا در ارتباط با اینها که از محل فروش نفت تامین می شود. دوم نرخ نیمه دولتی در بازار ثانویه است که ۸۰ درصد آن از محل صادرات نفت تامین می شود که مربوط به کالاهای ضروری هستند و از محل سامانه نیما تامین شود. سوم نرخ توافقی در بازار ثانویه است که ۲۰ درصد آن از محل صادرات کالاهای غیرنفتی تامین می شود که نرخ آن نیز بصورت توافقی در سامانه نیما تعیین می شود. چهارم نرخ آزاد که توسط بازار، صرافی ها و دلالان تعیین می شود و برای استفاده آزاد در کشور مورد استفاده قرار می گیرد. نرخ ارز در بازار ثانویه یا همان سامانه نیما بصورت رقابتی است و هر ارزی که نرخ کمتری داشته باشد استقبال بیشتری را به همراه خواهد داشت. یعنی نوعی رقابت بین صرافی ها و عرضه کنندگان ارز برای تعیین قیمت پایین تر وجود دارد.

قیمت ارز در بازار ثانویه یا سامانه نیما چگونه تعیین می شود؟

به توجه به این که چهار نرخ برای ارز دلار در کشور وجود دارد دو نرخ از آن مربوط به سامانه نیما و بازار ثانویه ارز است که یکی از آنها نرخ نیمه دولتی است که توسط دولت تعیین می شود و مربوط به کالاهای ضروری است و دیگری نرخ توافقی است که توسط عرضه و تقاضا تعیین می شود. در سامانه نیما افراد واجد شرایط می توانند به معامله ارزی بپردازند. به این صورت که فروشنده ارز نرخ خود را در بازار اعلام می کند و منتظر می ماند. خریداران ارز با بررسی نرخ های مختلف هر کدام که مناسب تر باشد را انتخاب می کنند. بنابراین نرخ در این بازار بصورت توافقی می باشد.

علت نوسانات نرخ ارز در بازار ثانویه

بعضا دیده شده در برخی از روزها بازار ثانویه ارز با جهش چشمگیری همراه بوده که بعضا این جهش شدید نیز بوده است. یکی از کارشناسان بازار ارز این چنین می گوید. بازار ثانویه ارز نیز همچون بازارهای دیگر متاثر از عرضه و تقاضا است و در صورت کاهش عرضه امکان افزایش قیمت یا نوسان نرخ ارز وجود دارد. در روزهایی که میزان عرضه کاهش پیدا می کند این نوسانات رخ می دهد. وقتی ثبات قیمت در بازار وجود داشته باشد و یا روند رشد یا نزول قیمت به آرامی رخ دهد معاملات بیشتر خواهد بود. زمانی که عرضه وجود نداشته باشد تجاز نیازمند ارز ناچار به خرید به قیمت بالا می شود.

علت تفاوت نرخ ثانویه ارز و نرخ بازار آزاد

در بازار ثانویه ارز واردکنندگان متقاضیان ارز هستند و آن‌ها نیز با توجه و هزینه های تولید حاضر نیستند بیشتر از ۸ هزار تومان برای خرید دلار پرداخت کنند لذا این موضوع باعث می شود قیمت ارز در این بازار بصورت خودکار کنترل شود. اما در بازار آزاد وضعیت طور دیگری است. فروشندگان ارز صرافی ها و دلالان هستند و خریداران نیز کسانی هستند که یا به دنبال سود و حفظ سرمایه هستند و یا قصد خروج از کشور را دارند. به همین جهت هر قیمتی که دلالان تعیین کنند خریداران نیز به ناچار از آنها دلار می خرند. در حقیقت علت اصلی راه اندازی بازار ثانویه نیز جلوگیری از تاثیر حباب های کاذب در واردات کشور بوده است.

بازار ثانویه ارز به نفع صادرکنندگان

در بازار ثانویه هم واردکنندگان و هم صادرکنندگان فعالیت می کنند. عرضه و فروش ارز توسط صرافی ها و صادرکنندگان انجام می شود و خریداران ارز نیز واردکنندگان هستند. در این صورت صادرکنندگان تمایل به فروش ارز با نرخ بالاتری هستند زیرا سود بیشتری برای آنها خواهد داشت اما واردکنندگان تمایل به قیمت پایین تری برای دلار دارند. در وضعیت فعلی نیز بازار ثانویه کشش قیمت بالاتر از این را ندارد.